สำหรับผู้ที่เพิ่งเริ่มต้นเล่นกีต้าร์โปร่งหรือกีต้าร์ไฟฟ้าในช่วงราคา ฿3,000 ถึง ฿10,000 มักจะประสบปัญหากวนใจอย่างเรื่องสายกีต้าร์เพี้ยนง่ายหรือตั้งสายไม่อยู่ ซึ่งหลายครั้งทำให้เกิดความท้อแท้ในการฝึกซ้อม ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุดคือการเหมาเข่งว่าปัญหานี้เกิดจากลูกบิดกีต้าร์ที่ไม่มีคุณภาพจากโรงงาน และรีบหาซื้ออะไหล่ใหม่มาเปลี่ยนทันที แต่ในความเป็นจริงแล้ว ปัญหานี้มักมีสาเหตุมาจากปัจจัยแวดล้อมอื่น ๆ ที่แก้ไขได้ง่ายและไม่มีค่าใช้จ่าย การทำความเข้าใจกลไกการทำงานของสายและส่วนประกอบต่าง ๆ จะช่วยให้คุณประหยัดเงินและดูแลรักษากีต้าร์คู่ใจได้อย่างถูกจุด
ก่อนที่จะเสียเงินซื้อลูกบิดชุดใหม่มาเปลี่ยน ลองมาสำรวจและทำความเข้าใจระบบการทำงานของกีต้าร์ในภาพรวมเสียก่อน เพราะบ่อยครั้งที่การปรับแต่งเพียงเล็กน้อยด้วยตัวเองก็สามารถทำให้กีต้าร์ราคาประหยัดของคุณกลับมาตั้งสายได้นิ่งและเสถียรไม่แพ้กีต้าร์ราคาแพง
สาเหตุหลักที่ทำให้กีต้าร์ตั้งสายไม่อยู่
สาเหตุแรกที่พบได้บ่อยที่สุดและเป็นธรรมชาติของเครื่องดนตรีประเภทสายคือ การยืดตัวของสายกีต้าร์ที่เพิ่งเปลี่ยนใหม่ สายกีต้าร์ทุกประเภทไม่ว่าจะเป็นสายโลหะหรือสายไนลอนล้วนมีความยืดหยุ่นสูง เมื่อเราขึงสายให้ตึงจนได้ระดับเสียงที่ต้องการ แรงตึงจะค่อย ๆ ดึงให้โมเลกุลของโลหะหรือไนลอนยืดตัวออกทีละน้อย ส่งผลให้ระดับเสียงค่อย ๆ ต่ำลงเรื่อย ๆ ในช่วงแรก ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ปกติทางฟิสิกส์ที่ต้องใช้เวลาสักระยะกว่าที่สายจะอยู่ตัว
สินค้าที่กล่าวถึงในคู่มือนี้
ราคาอาจมีการเปลี่ยนแปลง โปรดตรวจสอบราคาล่าสุดในหน้าสินค้า
สาเหตุถัดมาเกิดจากวิธีการพันสายที่หัวกีต้าร์ไม่ถูกต้อง ซึ่งเป็นข้อผิดพลาดที่มือใหม่มักจะทำบ่อยครั้ง เช่น การพันสายซ้อนทับกันไปมาอย่างไม่เป็นระเบียบ การเหลือปลายสายยาวเกินไป หรือการพันรอบแกนลูกบิดน้อยเกินไป เมื่อเราเริ่มเล่นหรือดันสาย แรงตึงที่กระทำต่อสายจะทำให้รอยพับที่พันกันยุ่งเหยิงนั้นค่อย ๆ ขยับตัวและคลายออกทีละนิด ส่งผลให้สายหย่อนและเสียงเพี้ยนในที่สุด
นอกจากนี้ ปัญหาที่ซ่อนอยู่และมักถูกมองข้ามคือความฝืดที่ร่องนัทหรือหย่องบนหัวกีต้าร์ ร่องนัทที่แคบเกินไปหรือมีความสากจะทำหน้าที่เหมือนคีมที่คอยหนีบสายกีต้าร์เอาไว้ เมื่อเราหมุนลูกบิดเพื่อตั้งสาย สายกีต้าร์จะไม่สามารถเลื่อนผ่านร่องนัทได้อย่างอิสระ ทำให้แรงตึงระหว่างฝั่งหัวกีต้าร์และฝั่งฟิงเกอร์บอร์ดไม่เท่ากัน และเมื่อเราเริ่มดีดหรือดันสาย สายที่ติดอยู่จะหลุดขยับตัวกะทันหันจนทำให้เสียงเพี้ยนอย่างรวดเร็ว
สภาพอากาศในประเทศไทยที่มีความชื้นสูงและอุณหภูมิเปลี่ยนแปลงบ่อยก็มีส่วนสำคัญอย่างยิ่ง การนำกีต้าร์ออกจากห้องแอร์มาเจอกับอากาศร้อนชื้นภายนอก หรือการเล่นในช่วงฤดูฝน จะทำให้ไม้คอกีต้าร์ขยายตัวและหดตัวอย่างรวดเร็ว การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพเพียงเล็กน้อยนี้ส่งผลโดยตรงต่อแรงตึงของสาย ทำให้ระดับเสียงเพี้ยนไปจากเดิมโดยที่ตัวลูกบิดไม่ได้มีความเสียหายใด ๆ เลย
วิธีตรวจสอบและแก้ไขก่อนตัดสินใจเปลี่ยนลูกบิด
ขั้นตอนแรกในการแก้ปัญหาสายยืดตัวคือการทำ Stretching หรือการดึงสายอย่างถูกวิธี หลังจากที่คุณใส่สายใหม่และตั้งสายจนได้ระดับเสียงที่ตรงแล้ว ให้ใช้มือดึงสายกีต้าร์ขึ้นมาเบา ๆ ตลอดแนวความยาวของสาย จากนั้นให้ตั้งสายใหม่อีกครั้งและทำซ้ำขั้นตอนเดิมประมาณ 3-4 รอบ วิธีนี้จะช่วยเร่งกระบวนการยืดตัวของสายให้เข้าที่เร็วขึ้น แทนที่จะต้องรอให้สายยืดตัวตามธรรมชาติซึ่งอาจใช้เวลาหลายวัน
สำหรับการพันสายที่แกนลูกบิดอย่างถูกต้อง ควรจัดระเบียบให้สายเรียงตัวกันอย่างสวยงามจากบนลงล่างโดยไม่ทับซ้อนกัน สำหรับสายหนา (สาย 4, 5, 6) ควรพันรอบแกนประมาณ 2-3 รอบ ส่วนสายบาง (สาย 1, 2, 3) ควรพันประมาณ 3-4 รอบ เพื่อให้มีแรงเสียดทานที่เพียงพอในการยึดรั้งสายไม่ให้ลื่นไถล และช่วยลดช่องว่างที่อาจทำให้สายขยับตัวขณะเล่น
หากสงสัยว่าปัญหาสายเพี้ยนเกิดจากร่องนัทฝืด คุณสามารถแก้ไขเบื้องต้นได้ด้วยอุปกรณ์ใกล้ตัวอย่างดินสอดำไม้ทั่วไป โดยให้คลายสายกีต้าร์ออกจากการร่องนัท แล้วใช้ปลายดินสอฝนลงไปในร่องนัทให้ทั่ว สารกราไฟต์ในไส้ดินสอจะทำหน้าที่เป็นสารหล่อลื่นแบบแห้งที่ปลอดภัย ช่วยลดแรงเสียดทานทำให้สายกีต้าร์ลื่นไหลผ่านร่องนัทได้สะดวกขึ้นเมื่อมีการตั้งสายหรือดันสาย
สุดท้ายคือการตรวจสอบความแน่นหนาของอุปกรณ์บนหัวกีต้าร์ ให้ใช้ไขควงขนาดที่พอดีขันสกรูตัวเล็ก ๆ ที่อยู่ตรงปลายใบลูกบิดกีต้าร์ให้แน่นพอดีมือ สกรูตัวนี้ทำหน้าที่ปรับความหนืดในการหมุน หากหลวมเกินไปจะทำให้ลูกบิดหมุนตามแรงดึงของสายได้ง่าย นอกจากนี้ควรใช้ประแจขันแป้นเกลียวหกเหลี่ยมที่ยึดแกนลูกบิดด้านหน้าหัวกีต้าร์ให้แน่นหนา เพื่อป้องกันไม่ให้แกนลูกบิดขยับเขยื้อนขณะใช้งาน
เมื่อไหร่ที่ควรเปลี่ยนลูกบิดกีต้าร์ใหม่
แม้ว่าปัญหาส่วนใหญ่จะแก้ไขได้ด้วยวิธีข้างต้น แต่ก็มีบางกรณีที่ลูกบิดกีต้าร์ชำรุดเสียหายจริง ๆ อาการที่เด่นชัดที่สุดคืออาการเฟืองรูด ซึ่งสังเกตได้จากการที่เมื่อเราหมุนใบลูกบิดแล้ว แต่แกนยึดสายกลับไม่หมุนตาม หรือในขณะที่กำลังตั้งสายจนเกือบได้ระดับเสียงที่ต้องการ แล้วจู่ ๆ ก็มีเสียงดังคลิกพร้อมกับสายที่หย่อนวูบลงไปทันที ซึ่งแสดงว่าฟันเฟืองภายในสึกหรอจนไม่สามารถรับแรงตึงได้อีกต่อไป
อีกหนึ่งอาการคือความหลวมคลอนของแกนลูกบิดอย่างรุนแรง หากคุณลองจับแกนลูกบิดโยกดูแล้วพบว่ามันขยับไปมาซ้ายขวาได้อย่างอิสระ แม้ว่าจะขันสกรูยึดทุกจุดแน่นหนาแล้วก็ตาม ความหลวมนี้จะทำให้แกนลูกบิดเอียงตามแรงดึงของสาย ส่งผลให้การรักษาแรงตึงสายไม่มีความเสถียรและทำให้สายเพี้ยนทุกครั้งที่เริ่มลงน้ำหนักมือในการดีด
หากประเมินแล้วว่าจำเป็นต้องเปลี่ยนลูกบิดใหม่ สิ่งสำคัญที่สุดคือการเลือกซื้ออะไหล่ที่มีขนาดตรงกับกีต้าร์ตัวเดิม กีต้าร์ในระดับราคาเริ่มต้นมักใช้ลูกบิดสองประเภทหลัก คือแบบปิดทึบที่ต้องใช้รูเจาะขนาด 10 มิลลิเมตร หรือแบบเปิดโล่งสไตล์วินเทจที่ใช้รูเจาะขนาดเล็กกว่า คุณต้องวัดขนาดรูเจาะเดิมและตรวจสอบตำแหน่งของรูสกรูยึดด้านหลังให้ตรงกัน เพื่อหลีกเลี่ยงการเจาะรูใหม่บนหัวกีต้าร์ซึ่งอาจทำให้เนื้อไม้เสียหายได้
ข้อควรระวังและเมื่อไหร่ควรปรึกษาช่าง
การปรับแต่งกีต้าร์ด้วยตัวเองมีขอบเขตที่ควรระวัง หากคุณพบว่าคอกีต้าร์มีความโก่งหรือแอ่นตัวมากเกินไป ซึ่งสังเกตได้จากระยะห่างระหว่างสายกับเฟรตที่สูงผิดปกติหรือต่ำจนสายตีเฟรตเกิดเสียงบัซ การปรับแต่งแกนเหล็กขันคอจำเป็นต้องใช้ความระมัดระวังสูงมาก หากขันผิดทิศทางหรือขันแรงเกินไปอาจทำให้แกนเหล็กหักหรือคอกีต้าร์เสียหายอย่างถาวร
การแก้ไขร่องนัทก็เป็นอีกหนึ่งจุดที่ต้องใช้ความชำนาญ หากการใช้ดินสอฝนไม่สามารถแก้ปัญหาได้ และคุณคิดจะตะไบร่องนัทให้กว้างขึ้น ควรหลีกเลี่ยงการใช้ตะไบขัดไม้ทั่วไปหรือคัตเตอร์ เพราะอาจทำให้ร่องนัทลึกเกินไปจนสายต่ำเกินไปและเกิดเสียงรบกวนขณะเล่น การปรับแต่งส่วนนี้ควรใช้ตะไบเฉพาะทางสำหรับนัทกีต้าร์โดยเฉพาะ หรือส่งให้ช่างผู้ชำนาญการจัดการจะปลอดภัยกว่า
หากคุณได้ลองทำตามขั้นตอนการตรวจสอบเบื้องต้นทั้งหมดแล้ว ทั้งการยืดสาย พันสาย หล่อลื่นนัท และขันสกรูจนแน่น แต่กีต้าร์ก็ยังคงตั้งสายไม่อยู่ และไม่มีอาการชำรุดของลูกบิดให้เห็น ปัญหานี้อาจเกิดจากโครงสร้างภายใน เช่น บริดจ์เผยอ คอทรุด หรือเฟรตไม่ได้ระดับ ซึ่งอาการเหล่านี้จำเป็นต้องใช้เครื่องมือวัดระดับเฉพาะทางและประสบการณ์ของช่างซ่อมกีต้าร์ในการวิเคราะห์และแก้ไขอย่างถูกต้อง
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
กีต้าร์ระดับเริ่มต้นมักมีปัญหาลูกบิดหลวมจริงหรือไม่
กีต้าร์ในช่วงราคา ฿3,000 ถึง ฿10,000 ในปัจจุบันมีมาตรฐานการผลิตที่ดีขึ้นกว่าในอดีตมาก ลูกบิดกีต้าร์แบบปิดทึบที่ติดตั้งมาจากโรงงานส่วนใหญ่สามารถใช้งานได้ดีและมีแรงเสียดทานที่เพียงพอต่อการใช้งานทั่วไป ปัญหาที่ผู้เล่นรู้สึกว่าลูกบิดหลวมมักเกิดจากสกรูยึดใบลูกบิดคลายตัวออกจากการใช้งาน หรือเกิดจากการพันสายกีต้าร์ที่ไม่แน่นหนาพอ ทำให้สายลื่นไถลบนแกนลูกบิด ซึ่งไม่ใช่ความบกพร่องของกลไกเฟืองภายในแต่อย่างใด
การเปลี่ยนลูกบิดเป็นแบบล็อกสาย (Locking Tuners) จะช่วยให้ตั้งสายอยู่ตัวขึ้นหรือไม่
ลูกบิดแบบล็อกสายช่วยเพิ่มความเสถียรในการตั้งสายได้อย่างเห็นผล เนื่องจากกลไกจะทำการล็อกสายกีต้าร์ให้แน่นอยู่กับแกนโดยตรง ทำให้เราไม่จำเป็นต้องพันสายรอบแกนหลายรอบ ช่วยตัดปัญหาเรื่องสายลื่นไถลหรือการขยับตัวของรอยพันสายออกไปได้อย่างสิ้นเชิง อีกทั้งยังช่วยให้เปลี่ยนสายได้สะดวกรวดเร็วขึ้น อย่างไรก็ตาม หากปัญหาสายเพี้ยนของคุณเกิดจากร่องนัทฝืดหรือคอกีต้าร์ขยับตัว การเปลี่ยนมาใช้ลูกบิดแบบล็อกสายก็จะไม่สามารถแก้ไขปัญหานี้ได้อย่างเด็ดขาด และต้องตรวจสอบขนาดรูเจาะรวมถึงน้ำหนักของลูกบิดใหม่ไม่ให้ถ่วงหัวกีต้าร์มากเกินไปด้วย
พูดคุยกับชุมชน
แบ่งปันประสบการณ์หรือถามคำถาม ความคิดเห็นจะได้รับการตรวจสอบก่อนเผยแพร่